به گزارش مفدا گیلان ،اعتیاد به مواد محرک نیز مانند اعتیاد به دیگر مواد اعتیاد آور می تواند باعث تخریب بنیان خانواده و از دست دادن شغل و وجهه ی اجتماعی فرد می شود. مواد محرک با تاثیراتی که بر جسم و روان مصرف کننده می گذارند باعث تغییراتی در خلق و سلامت فرد می شوند.

آمفتامین ها، متامفتامین ها

شایع ترین ماده محرک با وابستگی بالا مورد سوءمصرف در جهان متامفتامین (با نام خیابانی شیشه در ایران ) است . در بسیاری از کشورها این نوع از مواد جایگزین مواد مخدر به عنوان شایع ترین مواد مصرفی گشته اند . آمفتامین برای اولین بار در سال ۱۸۸۷ در آزمایشگاه ساخته شد . دانشمندان از اثرات محرکی آن تا سال ۱۹۳۰ چیزی نمی دانستند . اولین اپیدمی بزرگ آمفتامین در ایالات متحده در اواسط دهه ۶۰ رخ داد . در ایران مصرف متامفتامین ( یکی از داروهای مشابه آمفتامین ) با نام های خیابانی شیشه ،کریستال و آیس رواج بسیار زیادی پیدا کرده است.

در حال حاضر طبق نظر اداره دارو و غذا ی ایالات متحده ( FDA )موارد مجاز مصرف آمفتامین محدود به اختلال  کم توجهی – بیش فعالی و نارکولپسی (حمله خواب ) است. اما آمفتامین ها در درمان چاقی، افسردگی ،افسرده خویی (دیس تایمی)،سندرم خستگی مزمن ،سندروم نقص ایمنی اکستابی (ایدز )،دمانس و ..... به کار می روند.

متامفتامین شکل قوی آمفتامین است که سوء مصرف کنندگان، آن را به شکل استنشاقی ، تدخین یا تزریق وریدی مصرف می کنند و اثرات روان شناختی آن ساعت ها طول می کشد.

بر خلاف کوکائین که بایستی از خارج وارد شود ، آیس یک محرک صناعی است که می توان آن را در آزمایشگاه های غیر قانونی محلی تولید کرد.

به صورت کلی مصرف محرک های شبه آمفتامین از جمله متامفتامین یک دغدغه عمده در سطح جهانی است و براساس گزارش دفتر مواد و جرایم ملل متحد دومین ماده رایج مورد سوء مصرف پس از ماری جوانا محسوب می شود.

مکانسیم عمل

آمفتامین تمرکز را از طریق نوروترانسمیترهای مغزی افزایش می دهد ؛ آزاد سازی دوپامین و نوراپی نفرین را در فضا های سیناپسی عصبی افزایش میدهد و جذبشان به سلول مغزی را سد می کند. تمام آمفتامین ها سریعا از راه دهان جذب شده و تاثیر آنها معمولا در مدت یک ساعت پس از مصرف آشکار می شود.

اثرات

آمفتامین ضربان قلب ،میزان تنفس و فشار خون را زیاد می کند .مقدار بالای آن باعث آریتمی قلبی منجر به اختلال در خواب می شود . یک بار مصرف با مقدار متوسط آمفتامین عموما اثراتی چون افزایش در فعالیت، پرحرفی ،سر خوشی، احساس خوب بودن، بی اشتهایی و کاهش خستگی را در انسان ها ایجاد می کند .

مقادیر بالاتر می توانند فعالیت حرکتی تکراری ناخودآگاه را ایجاد کند و در صورت مصرف مقادیر خیلی بالا منجر به تشنج، کما و مرگ می شود .

عوارض

بعد از مدتی مصرف مکرر ،کاهش حافظه، عدم تمرکز، خستگی و ضعف مزمن ، اضطراب و به خصوص   افسردگی، بی قراری و حالت های عصبی ایجاد می شود. یک عارضه جانبی عمده مصرف آمفتامین در انسان سایکوز است که مشابه اسکیزوفرنی می باشد. علایم سایکوز پارانوئیدی مانند احساس مورد اذیت قرار گرفتن، بیش فعالیتی و به هیجان در آمدن، توهم (دیدن یا شنیدن چیزهایی که واقعا وجود ندارند ) و تغییر در تصویر بدن گزارش شده است . شواهد کمی برای وابستگی جسمانی به آمفتامین وجود دارد. اگر چه برخی متخصصان در مرحله Crash ، انرژی کم، افسردگی، بی حوصلگی و افزایش اشتها را به عنوان یک سندرم محرومیت در نظر می گیرند.

ریتالین

نام تجاری متیل فنیدیت است و یک محرک سیستم عصبی مرکزی می باشد. ریتالین تمرکز را بهبود می بخشد و اشتها را کم می کند. خلق را بالا می برد و می تواند در خواب اختلال ایجاد کند. در اواسط دهه ۵۰ ریتالین به عنوان داروی بالا برنده خلق که وابستگی کمتری نسبت به آمفتامین دارد ، به فروش می رفت.

مانند سایر داروهای محرک، ریتالین نیز از نظر وزارت بهداشت یک داروی طبقه بندی شده است ؛ این بدان معنی است که اگر چه ریتالین کار بردهای پزشکی دارد ؛ اما بالقوه امکان سوءمصرف نیز دارد . استفاده اصلی از ریتالین در درمان بیش فعالی – کم توجهی (ADHD )است . ریتالین وقتی از سوی کسی که برای او این دارو تجویز نشده ، مصرف شود یا بیش از دوز تجویز شده خورده شود ؛سوء مصرف محسوب می شود .

سوءمصرف کننده ها در ابتدا با خوردن مقادیر بالای ریتالین، سوءمصرف را شروع می کنند و سپس آن را تزریق می نمایند. ولی در ریتالین ماده ای به نام تالکوم وجود دارد که در آب قابل حل نیست. لذا وقتی ریتالین در آب حل شده و تزریق شود، تالکوم باعث ایجاد آبسه در محل تزریق می شود و رگ های خونی کوچک را نیز مسدود می کند که این عارضه، آسیب  های جدی در شبکیه چشم، ریه و ... ایجاد می کند.

مصرف ریتالین می تواند عوارض زیر را ایجاد کند:

تپش قلب، افزایش فشار خون، درد سینه، درد مفصل، حرکات غیر قابل کنترل بدن، عوارض جانبی شدید تر شامل تغییرات خلقی، گیجی، هذیان، شخصیت زدایی (احساس اینکه خود یا محیط واقعی نیستند )و توهم (دیداری ،شنیداری و لمسی ) می باشد. ادامه مصرف مقادیر بالای ریتالین می تواند باعث ایجاد مسمومیت کند که علایم آن عبارتند از اضطراب، بی قراری، بی خوابی و گاهی یک اختلال روانی که به عنوان سایکوز پارانوییدی شناخته می شود.

مصرف ریتالین می تواند وابستگی ایجاد کند؛ بطوری که وقتی مصرف آن قطع شود علایم ناخوشایند محرومیت ایجاد شود.

گردآوری:

خانم منیره کرم بین کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی اداره مشاوره دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی گیلان

منابع:

-درسنامه جامع درمان اعتیاد          دکتر شهرام نادری / دکتر محمد بینازاده /دکتر سعید صفاتیان /دکتر علی اصغر پیوندی

-خلاصه روان پزشکی  کاپلان و سادوک جلد ۲     مترجم : دکتر فرزین رضاعی

-              آشنایی با انواع مواد اعتیاد آور      نادعلی اسماعیلی